Możliwość zawarcia umowy zlecenia z osobą zatrudnioną uprzednio na podstawie umowy o pracę, gdy przedmiotem umów jest wykonywanie tych samych zadań

Zawarcie umowy zlecenia z osobą, która wcześniej te same zadania wykonywała w ramach stosunku pracy, jest ryzykowne dla pracodawcy niezależnie od czasu, jaki upłynął od rozwiązania umowy o pracę.

1. Umową cywilnoprawną nie można zastąpić zatrudnienia o cechach stosunku pracy

Przede wszystkim zauważyć należy, że Kodeks pracy określa pewne cechy, które wyróżniają umowę o pracę. Zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez niego, a pracodawca — do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Przyjmuje się, że stosunek pracy jest dobrowolnym stosunkiem prawnym o charakterze zobowiązaniowym. Cechy charakterystyczne dla stosunku pracy to wykonywanie pracy:

• osobiście,
• określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem,
• w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę.

Oczywiście umowy cywilnoprawne, zgodnie ze swobodą umów, również mogą zawierać elementy, które pojawiają się również w przypadku stosunku pracy jak np. zastrzeżenie o osobistym ich wykonaniu i ściśle ustalonych godzinach ich wykonywania. W jednym z wyroków SN stwierdził, że „nazwa umowy i odwołanie się w jej treści do przepisów Kodeksu cywilnego przemawiają przeciwko zakwalifikowaniu jej jako umowy o pracę. Określenie w umowie czynności z zastrzeżeniem ich osobistego wykonywania w określonych dniach i godzinach nie przesądza o nawiązaniu stosunku pracy, ponieważ takie elementy występują też w stosunkach cywilnoprawnych” (wyrok SN z 6 października 1998 r. sygn. akt I PKN 389/98).

W sytuacjach gdy zawarta umowa zawiera zarówno cechy charakterystyczne dla zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, jak i dla umów cywilnoprawnych (zlecenie, świadczenie usług), orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjmuje, że do oceny, jaki stosunek prawny łączy strony, decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający. Jeżeli przeważają cechy umowy o pracę określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, to mamy do czynienia z umową o pracę. Jeżeli natomiast cechy umowy o pracę nie mają przeważającego charakteru, to mamy do czynienia z umową cywilnoprawną.

2. Nie ma znaczenia upływ czasu pomiędzy rozwiązaniem stosunku pracy a zawarciem zlecenia

Zawarcie umowy cywilnoprawnej (np. zlecenia), która posiada cechy umowy o pracę, niesie ze sobą ryzyko uznania takiej umowy za obejście przepisów i uznania jej za umowę o pracę przez sąd pracy czy Państwową Inspekcję Pracy. Należy bowiem pamiętać, że zawartą między stronami umowę ocenia się według treści, a nie według samej nazwy. Pracodawca, powierzając danej osobie określone zadania, musi sam ocenić, jaka forma zatrudnienia będzie najwłaściwsza, oceniając indywidualnie każdą sytuację. Niemniej jednak w przypadku opisanym w pytaniu bardzo istotne znaczenie ma fakt, że miesiąc temu ten sam pracownik był zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Jeżeli zatem aktualnie ma mieć takie same zadania, identyczny sposób ich wykonywania oraz jego praca ma być wykonywana pod kierownictwem pracodawcy, to właściwe i najbezpieczniejsze wydaje się kontynuowanie zatrudniania na podstawie umowy o pracę. Nie jest zdaniem autorki dopuszczalne zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia, jeśli warunki świadczenia pracy pozostaną takie same.