Osoby ubiegające się o zatrudnienie i pracownicy, w stosunku do których przepisy rangi ustawowej nie nakładają obowiązku niekaralności lub korzystania z pełni praw publicznych, a także ustalenia uprawnienia do zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej, nie mają obowiązku przedkładać pracodawcy tych danych. Osoby te mają jednak prawo samodzielnie i z własnej inicjatywy zwrócić się do KRK z wnioskiem o wydanie im informacji o niekaralności. Może się więc zdarzyć, że osoba ubiegająca się o zatrudnienie, w celu zwiększenia swoich szans na zatrudnienie lub pracownik ubiegający się o podwyżkę czy awans, z własnej inicjatywy zwróci się do Krajowego Rejestru Karnego o wydanie zaświadczenia o niekaralności i przedłoży je pracodawcy.
Przykład
Właściciel sieci ekskluzywnych perfumerii ogłosił wśród swoich dotychczasowych pracowników rekrutację na stanowisko kierownika jednego ze sklepów. Zgłosiło się kilku pracowników. Jeden z nich przedstawił pracodawcy informację o niekaralności, aby dodatkowo zwiększyć swoje szanse na zatrudnienie na tym stanowisku. W związku z tym, że kierownik jest odpowiedzialny za przyjęcia i zwroty towarów, a także ponosi materialną odpowiedzialność za mienie powierzone w postaci najdroższych kosmetyków, złożenie takiej informacji nie narusza przepisów o ochronie danych osobowych.
Pracodawca, który będzie przetwarzał dane dotyczące niekaralności (a więc wykonywał jakiekolwiek operacje na danych powinien uzyskać od pracownika, który je dobrowolnie dostarczył, pisemną zgodę na przetwarzanie tych danych.
Sama zgoda pracownika jest oświadczeniem woli, którego treścią jest akceptacja przetwarzania danych osobowych tego, kto składa oświadczenie. Zgoda nie może być domniemana lub dorozumiana z oświadczenia woli o innej treści.
Wymagana jest forma pisemna oświadczenia, ponieważ informacja o karalności należy do tzw. danych wrażliwych.
Ponadto istotne znaczenie ma cel, jakiemu ma służyć przetwarzanie danych o niekaralności. Obowiązuje tutaj tzw. zasada adekwatności, która stanowi, że przetwarzane mogą być tylko dane odpowiadające celowi ich przechowywania. Rodzaj danych i ich zakres nie może więc wykraczać poza potrzeby wynikające z celu ich przetwarzania, a dane, które stały się zbędne do realizacji określonego celu, powinny zostać usunięte ze zbioru.
Przykład
Firma świadcząca usługi w zakresie sprzątania ogłosiła nabór pracowników, w związku z podpisanym kontraktem na sprzątanie pomieszczeń sieci sklepów spożywczych. W zakresie obowiązków nowo przyjętych pracowników ma być sprzątanie hali sprzedaży oraz terenu wokół sklepów w godzinach ich otwarcia. Jedna z osób ubiegająca się o zatrudnienie przyniosła na rozmowę kwalifikacyjną zaświadczenie o niekaralności. Przetwarzanie przez pracodawcę danych dotyczących karalności pracownika (lub kandydata), pomimo jego wyraźnej zgody na przetwarzanie, stanowi naruszenie zasady adekwatności danych do celu. Albowiem pracownicy nie będą mieli dostępu ani do tajemnic firmy, ani do pieniędzy w kasach, a nadto prace będą wykonywali pod nadzorem przełożonego i w godzinach otwarcia sklepów. Brak jest w takim przypadku usprawiedliwionego interesu pracodawcy do gromadzenia danych o niekaralności.